5. Chi họ Mai Đức ở Ngũ Kiên, Nga Thiện, Nga Sơn, Thanh Hóa

Chi họ này tự cho thuỷ tổ của mình là Mai Tiến chồng bà Lê Hoa. Từ xưa đến nay (không rõ thật chính xác từ năm nào) họ cử người trông nom và lo thờ cúng ở nhà thờ Mai Tiến – Lê Hoa ở Ngũ Kiên xã Nga Thiện, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hoá. Trong họ có người thay nhau thừa tự  đời này qua đời khác. Nhà thờ họ có nhiều lần thay đổi. Theo tư liệu anh Mai Đức Bợn, đần tiên  “nhà thờ họ cả đặt ở đình làng trên đất mẹ con bà Hoa vào thế kỷ I-SCN”. Đến thế kỷ 13, làng bị dịch bệnh, thầy bói bảo do dương thịnh âm suy nên làng xây thêm đền thờ bà Hoa, họ cả Mai Đức thờ bà Lê Hoa, ông Mai Tiến và 4 người con gọi là “Tứ dực tướng công” ở đình làng. Năm 1960, khi chuyển sang chế độ hợp tác xã, đền thờ bị phá, họ giữ lại 1 tấm bia tạo theo gia phả cách đây về trước 7-8 trăm năm, 1 bức đại tự  4 chữ “Tiết Liệt Anh Phong” và 1 bát hương thờ, 1 bức họ Mai Đức tạo theo sắc phong của bà Lê Hoa và 4 con “Tứ Linh Ứng”. Đến năm 1996 – 2004 nhà thờ mới được xây lại. Các câu đối ở nhà thờ.

4. Chi họ Mai Ngọc ở Nga An, Nga Sơn, Thanh Hóa

Họ Mai Ngọc ở xã Nga An là một nhánh của họ Mai Thế Thạch Giản (nay là làng Hậu Trạch, xã Nga Thạch huyện Nga Sơn). Gia phả ở đây bị mất chưa lập lại được, chỉ mới có bản phả đồ nhưng cũng không rõ ràng, vẽ trên giấy chất lượng xấu, lâu ngày bị rách và mờ khó đọc. Chúng tôi tạm lược trích theo sơ đồ sau (chưa chính xác lắm, chỉ để tham khảo).

 (Nguồn tư liệu: Mai Ngọc Tạo; ĐT: 01 694 829 299)

3. Chi họ Mai Thế ở Nga Hải, Nga Sơn, Thanh Hóa

Dòng họ Mai Thế ngụ cư tại đất Cù Hải bắt đầu từ khởi tổ Mai Thế Gia, tự Thiện Tâm, cách nay trên 600 năm. Đến đời thứ 7 cụ Cử nhân Mai Thế Tú, làm quan phủ Thái Bình (Vĩnh Trị tứ niên – 1679) mới viết cuốn gia phả này theo quá trình ngược lại. Tên các vị tiền nhân đều viết trên bài vị. Đến đời thứ 10, Cử nhân Mai Thời Vượng (do phạm huý, nên chữ Thế phải đổi sang chữ Thời) tri huyện Yên Mô – Ninh Bình viết tiếp. Đời thứ 15, cụ Mai Thế Thiệp chi trưởng lại viết tiếp đến đời thứ 16 và giao cho ông Mai Thế Tỉnh giữ. Từ đời 17, ông Mai Thế Lương chủ trì cùng anh em các chi viết tiếp, ông Mai Thế Thuông hỗ trợ dịch từ chữ Hán sang chữ Việt.

2. Chi họ Mai Thế ở Nga Nhân, Nga Sơn, Thanh Hóa

Họ Mai Thế ở xã Nga Nhân là một nhánh của họ Mai Thế ở Thạch Giản (nay là làng Hậu Trạch, xã Nga Thạch), huyện Nga Sơn. Thủy tổ là cụ Mai Thế Tế, con trai thứ 3 của Quận công Mai Thế Khang đời thứ 3 bên Hậu Trạch (3.2). Cụ Mai Thế khang có 6 người con trai: Con cả ở lại Hậu Trạch; một người sang Tây Mỗ (nay là xã Hà Thái), huyện Hà Trung; con thứ 3 sang Nhân Đoài (nay là xã Nga Nhân) tên là Tế; một người tên là Hằng ra Lạc Quần – Nam Định; một người ra Vũ Phúc – Vũ Thư – Thái Bình tên là Ất; một người ra Cẩm Giàng – Hải Dương tên là Thành.

(Nguồn tư liệu: Mai Thế Minh; ĐT: 0373 651 191)

1. Chi họ Mai Thế ở Hậu Trạch,Thạch Giản, Nga Sơn, Thanh Hóa

Sách “Mai gia thế phả nguyên tự” do Khuê quận công Mai Thế Khang soạn thảo vào đầu thời Cảnh Trị (1663-1671) đời vua Lê Huyền Tông đã viết:

“Đất họ Mai ta ở ấp này(xứ nội Thanh Hoa, phủ Hà Trung, huyện Nga Sơn, xã Thạch Giản, thôn Thạch Tuyền). Chẳng rõ từ đâu ra, chỉ biết thế truyền từ đời Hùng Vương, Mai An Tiêm ở bãi biển trồng được dưa hấu, về sau sinh sản ngày càng đông đúc mà thành đô ấp. Do vậy đất này trồng được nhiều dưa hấu, người trong ấp phần lớn là họ Mai, nghe ra cũng có lý, nhưng nguồn cội đa xa xăm, thế hệ cũng chẳng phục dựng lại được nữa. Nhân vào đầu thời Cảnh trị(1663-1671), Chiêu nghi Mai Thị Ngọc Tiến phụng chỉ dựng thế hệ đồ dâng vua ngự lãm, ngài quyết đoán đem cho Toàn triều hầu(sau này là Toàn Quận công) Mai Thế Châu làm thủy tổ. Nay cứ y thế mà chép phả. Cũng một ý tưởng tương tự rằng Toàn Quận công làm thủy tổ là cái mốc thời gian để dựa mà kê cứu dòng tộc và ý nghĩa của nó là là do chính tay Hoàng đế Hậu Lê và chúa Trịnh ban tặng cho họ Mai. Thực tế thời Toàn Quận công về trước, họ Mai chắc còn nhiều chuyện hiển hách lắm”.

IV. HỌ MAI VIỆT NAM

1. Họ Mai là họ “nội sinh“

Họ Mai Việt Nam là một trong các họ có sớm nhất trong Trăm họ nước Việt, từ đời Hùng Duệ vương(TK-III-TCN), trước khi nhà Hán sang đô hộ, trước khi hình thành nhà Trần, có Thượng thuỷ tổ là Mai Yển tự An Tiêm, trên đất tổ Nga Sơn.

Ngay chữ Mai của ta khác với chữ Mai của Trung Hoa, tổ tiên ta đã muốn khẳng định sự khác biệt về nguồn gốc rồi, muốn cho con cháu biết họ Mai ViệtNamhình thành và phát triển trên mảnh đất ViệtNam.

III. CAO THỦY TỔ MAI THÚC LOAN

Tên húy Mai Thúc Loan (Mai Thúc Yên, Mai Lập Thành), Thụy hiệu Hắc Đế, sinh năm…, mất năm 722.

1. Theo Việt Điện U linh

Mai Thúc Loan sinh vào khoảng cuối thế kỷ 7, tại thôn Ngọc Trừng, Hoan Châu, nay thuộc huyện Nam Đàn, Nghệ An, bố Mai Thúc Loan là Mai Sinh, mẹ là Vương Thị nguyên gốc Lộc Hà – Hà Tĩnh. (Tại xã Mai Phụ huyện Thạch Hà tỉnh Hà Tĩnh hiện nay chỉ còn lại 8 gia đình họ Mai).

II. CAO THỦY TỔ MAI TIẾN – LÊ THỊ HOA

Có một dòng họ Mai ở Nga Sơn ngày nay còn lưu giữ được một hệ thống thư tịch Hán Nôm khá phong phú bao gồm “Bia ký, sắc phong, thần tích, gia phả” ghi chép về lai lịch tiểu sử của dòng tộc, đó là dòng họ Mai ở xã Nga Thiện, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Thông qua hệ thống thư tịch này, chúng ta hiểu được rằng:

I. THƯỢNG THỦY TỔ MAI AN TIÊM

Mai An Tiêm là một nhân vật truyền thuyết thời Hùng Vương, ông được vua tin yêu cho làm quan, trở nên phú quý. Sau vì làm phật ý vua, An Tiêm bị đày ra đảo hoang, tương truyền nay là vùng Nga Sơn, Thanh Hoá. Tại đây, An Tiêm cùng vợ chăm chỉ làm ăn, gây được giống dưa hấu quý, nhiều người tìm đến trao đổi, tiếng đồn khắp xa gần. Vua xuống chiếu gọi về cho phục chức cũ. An Tiêm được coi là ông tổ của nghề trồng dưa hấu ở Việt Nam.

Chương I: NGUỒN GỐC HỌ MAI VIỆT NAM

Nguồn gốc họ Mai không thể tách khỏi nguồn gốc dân tộc Việt. Theo các nhà nghiên cứu nguồn gốc loài người, sự sống trên trái đất bắt đầu phát triển tại các vùng hội đủ các điều kiện nhiệt độ, độ ẩm…, đó là các vùng cận xích đạo. Việt tộc có thể xuất phát từ các hải đảo thuộc Châu Đại Dương, Indonexia di chuyển dần lên phía Bắc, lập nghiệp ở phía Nam sông Hoàng Hà. Sau đã bị người Hán định cư ở phía Bắc Hoàng Hà đánh đuổi phải di chuyển dần xuống phía Nam và định cư tại châu thổ Bắc Việt ngày nay.